Być albo nie być? Быти або не быти? Oto jest pytanie, a teraz mogą Państwo odmieniać bezokoliczniki rozsławione przez początkową frazę solilokwium Hamleta w języku łemkowskim, korzystając z usługi automatycznego tłumaczenia LemkoTran, lub tworzyć własne łączniki, używając tego przydatnego przewodnika DIY.

Tłumaczenia

łemkowski czasownik быти (transliteracja naukowa: ⟨bŷty⟩) oznacza „być„ w języku angielskim, być w języku polskim, бути ⟨buty⟩ w standardowym języku ukraińskim i быть ⟨byt’⟩ w moskiewskim języku rosyjskim.

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
być	быти ⟨bŷty⟩	być	бути	быть

Etymologia

łemkowski bezokolicznik быти ⟨bŷty⟩, oznaczający „być„, pochodzi od prasłowiańskiego czasownika atematycznego *byti i jest spokrewniony z sanskryckim भूति ⟨bhūtíṣ⟩ „dobre samopoczucie„(Vasmer 1953, s. 159; Pokorny 1959 147), perskim بودن ⟨būdan⟩ „być„(Pokorny, s. 147), łacińskim futūrus „przyszłość„(Vasmer, s. 159, Pokorny, s. 149), a poprzez staroangielski bēon, angielski be(Pokorny, s. 149).

Zaświadczenie

Słynny początkowy wers Hamleta „Być albo nie być, oto jest pytanie„ nawiązuje do następujących opublikowanych fragmentów znalezionych na wolności:

Для дакотрых орґанізаций є то быти або не быти, значыт, без тых грошів не сут в силі нич зреализувати.„(LEM.fm 2021)

Transcription

dl'a dakotrŷch organizacyj je to bŷty abo ne bŷty, značŷt, bez tŷch hrošiv ne sut v syl'i nyč zrealyzuvaty.

Translation

For some organizations, it's to be or not to be, meaning they will not be able to achieve anything without those funds.

От нашых діл и нашой віры буде рішатися вопрос: ци нам лемкам быти, ци не быти?….„(Цисляк 1964, s. 162)

Transliteracja

Ot našŷch dil y našoj virŷ bude rišatysia vopros: cy nam lemkam bŷty, cy ne bŷty?…

Tłumaczenie

Our affairs and our faith will be decide the question of whether we Lemkos are to be or not to be…

Fleksja

Czas przyszły

Rdzeń: буд- ⟨bud-⟩

Czas przyszły łemkowskiego czasownika być, быти ⟨bŷty⟩, jest tworzony przez dodanie końcówek osobowych do rdzenia bud-, odpowiednika will w języku angielskim.

Etymologia

łemkowski bud- pochodzi od prasłowiańskiego rdzenia *bǫd-. Porównaj przyrostek -bund w angielskim moribund od łacińskiego moribundus(Pokorny, s. 150, Vasmer, s. 136).

Tabela koniugacji

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
Będę	буду ⟨búdu⟩	będę	буду	буду
będziesz	будеш⟨búdeš⟩	będziesz	будеш	будешь
(s)on będzie	буде ⟨búdet⟩	będzie	буде	будет
będziemy	будеме ⟨budéme⟩	będziemy	будемо	будем
wszyscy będziecie	будете ⟨budéte⟩	będziecie	будете	будете
będą	будут ⟨búdut⟩	być	будуть	будут

Odniesienie

Fontański & Chomiak(2000, s. 106).

Czas teraźniejszy

Rdzeń: є- ⟨je-⟩, с- ⟨s-⟩

W języku łemkowskim czas teraźniejszy czasownika być tworzy się w liczbie pojedynczej od rdzenia є- ⟨je-⟩, a w liczbie mnogiej od rdzenia с- ⟨s-⟩.

Etymologia

Wszystkie poniższe formy wywodzą się od przodka prasłowiańskiego rdzenia *es-, do którego dodano końcówki osobowe. Porównaj z angielskim is, niemieckim ist, łacińskim est, starożytnym greckim ἐστί ⟨estí⟩, perskim است ⟨ast⟩ i sanskryckim अस्ति ⟨ásti⟩ (Pokorny, s. 340-341; Vasmer, s. 405).

Tabela koniugacji

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
Jestem	єм ⟨jem⟩	jestem	є	есть
jesteś	єс ⟨jes⟩	jesteś	є	есть
(s)on jest	єст ⟨jest⟩a	być	є	есть
jesteśmy	сме ⟨sme⟩b	jesteśmy	є	есть
wszyscy jesteście	сте ⟨ste⟩c	jesteście	є	есть
są	сут ⟨sut⟩	są	є	есть

^a łemkowska forma trzeciej osoby liczby pojedynczej єст ⟨jest⟩ jest obecnie zastępowana przez є ⟨je⟩, choć nadal jest to rzadkie(Fontański i Chomiak 2000, s. 109).

^b Fontański i Chomiak (2000, s. 109) podają łemkowską formę pierwszej osoby liczby mnogiej jako (єсме)сме/зме ⟨(jesme)sme/zme⟩.

^c Fontański i Chomiak (2000, s. 109) podają łemkowską formę drugiej osoby liczby mnogiej jako (єсте)сте ⟨(jeste)ste⟩.

Odniesienie

Fontański & Chomiak(2000, s. 106).

Czas przeszły

Rdzeń: был- ⟨bŷl-⟩

Czas przeszły czasownika „być„ jest tworzony w języku łemkowskim poprzez dodanie odpowiednich znaczników rodzaju i liczby mnogiej do rdzenia был- ⟨bŷl-⟩, co można przetłumaczyć na język angielski jako was lub were.

Etymologia

łemkowski был ⟨bŷl⟩ jest niewątpliwie kontynuacją prasłowiańskiego imiesłowu rezultatywnego *bylŭ. Porównaj ze starożytną greką φῦλον ⟨phylon⟩(Vasmer, s. 159), skąd angielski phylum.

Tabele koniugacji

Męskość

Używaj poniższych określeń w odniesieniu do mężczyzn lub mieszanych grup mężczyzn i kobiet, a także obiektów rodzaju gramatycznie męskiego. Męskość nie jest kategorią gramatyczną w języku łemkowskim, w przeciwieństwie do języka polskiego.

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
Byłem	я былa ⟨ja bŷl⟩	byłem	я був	я был
byłeś	ты былb ⟨tý bŷl⟩	byłeś	ти був	ты был
był	він был ⟨vin bŷl⟩	był	він був	он был
byliśmy	мы былиc ⟨mŷ bŷly⟩	byliśmy	ми були	мы были
byliście	вы былиd ⟨vŷ bŷly⟩	byliście	ви були	вы были
ci faceci byli	они были ⟨ony bŷly⟩	byli	вони були	они были

^a Fontański & Chomiak (2000, s. 109) cytują был єм ⟨bŷl em⟩ jako alternatywną męską formę pierwszej osoby liczby pojedynczej przeszłości czasownika „być„.

^b Fontański i Chomiak (2000, s. 109) cytują был єс ⟨bŷl es⟩ jako alternatywną męską formę przeszłości czasownika „być„ w drugiej osobie liczby pojedynczej.

^c Fontański i Chomiak (2000, s. 109) cytują были сме ⟨bŷly sme⟩ jako alternatywną formę pierwszej osoby liczby mnogiej przeszłości czasownika „być„.

^d Fontański & Chomiak (2000, s. 109) cytują были сте ⟨bŷly ste⟩ jako alternatywną formę drugiej osoby liczby mnogiej przeszłości czasownika „być„.

Odniesienie

Fontański & Chomiak(2000, s. 106).

Kobiecy

Poniższe wyrażenia odnoszą się do kobiet i przedmiotów rodzaju żeńskiego.

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
Byłem	я былаa ⟨ja bŷla⟩	byłam	я була	я была
byłeś	ты былаb ⟨tý bŷla⟩	byłaś	ти була	ты была
była	она была ⟨ona bŷla⟩	była	вона була	он была
byliśmy	мы былиc ⟨mŷ bŷly⟩	byłyśmy	ми були	мы были
dziewczyny były	вы былиd ⟨wŷ bŷly⟩	byłyście	ви були	вы были
te dziewczyny były	они были ⟨ony bŷly⟩	były	вони були	они были

^a Fontański & Chomiak (2000, s. 109) cytują была єм ⟨bŷla em⟩ i былам ⟨bŷlam⟩ jako alternatywne żeńskie formy pierwszej osoby liczby pojedynczej przeszłości czasownika „być„.

^b Fontański i Chomiak (2000, s. 109) cytują была єс ⟨bŷla es⟩ i былас ⟨bŷlas⟩ jako alternatywne żeńskie formy drugiej osoby liczby pojedynczej przeszłości czasownika „być„.

^c Fontański i Chomiak (2000, s. 109) cytują были сме ⟨bŷly sme⟩ jako alternatywną formę pierwszej osoby liczby mnogiej przeszłości czasownika „być„.

^d Fontański & Chomiak (2000, s. 109) cytują были сте ⟨bŷly ste⟩ jako alternatywną formę drugiej osoby liczby mnogiej przeszłości czasownika „być„.

Odniesienie

Fontański & Chomiak(2000, s. 106).

Nijaki

Użyj poniższego określenia, aby odnieść się do obiektów rodzaju nijakiego.

Angielski	łemkowski	Polski	Ukraiński	Rosyjski
było	оно было ⟨ono bŷlo⟩	było	воно було	оно было
były	они были ⟨ony bŷly⟩	były	вони були	они были

Odniesienie

Fontański & Chomiak(2000, s. 106).

Referencje

1. Fontański, H., Chomiak, M. (2000). Ґраматыка лемківского языка [Gramatyka języka łemkowskiego]. Śląsk.
2. Vasmer, M. (1953). Russisches Etymologisches Wörterbuch, Erster Band: A – K [Russian Etymological Dictionary, Volume One: A – K]. Carl Winter Universitätsverlag.
3. Pokorny, J. (1959). Indogermanisches etymologisches Wörterbuch, I. Band [Indogermański słownik etymologiczny, tom pierwszy]. A. Francke AG Verlag.
4. Цисляк, А. (1964). Нашы Родны Бескиды [Nasi przodkowie w Beskidach]. W: Карпаторусский Календарь Лемко-Союза На Год 1964. Типография Лемко-Союза.
5. Lem.fm (2021). Хто робит, а хто… но власні, што? [He Who Does, and He Who… Well, What?], www.Lem.fm.